เมื่อพูดถึงน้ำ ทุกคนรู้จักกันเป็นอย่างดีเพราะน้ำเป็นสิ่งสำคัญและจำเป็นต่อสิ่งมีชีวิต โดยเฉพาะในร่างกายของคนเรามีน้ำเป็นองค์ประกอบถึง 50 – 65 % น้ำในร่างกายมีบทบาทสำคัญต่อปฏิกิริยาต่าง ๆ ภายในเซลล์ช่วยให้เซลล์ดำเนินกิจกรรมได้ตามปกติและสามารถดำรงอยู่ได้ น้ำเป็นส่วนประกอบของเซลล์ เลือด น้ำลาย น้ำตาล น้ำเหลือง เหงื่อ ปัสสาวะ และน้ำย่อยอาหาร หน้าที่สำคัญของน้ำในร่างกาย คือ เป็นตัวทำละลายในกระบวนการย่อยอาหาร ทำให้ร่างกายสามารถดูดซึมสารอาหารผ่านผนังเซลล์ได้ น้ำในเลือดจะเป็นตัวนำสารอาหารไปหล่อเลี้ยงทั่วร่างกาย ทำหน้าที่ควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย รักษาความชุ่มชื้นของผิวหนังและระบบทางเดินหายใจ อีกทั้งยังรักษาสมดุลของความเป็นกรดด่างในร่างกาย
ร่างกายจะสูญเสียน้ำโดยการขับถ่าย การหายใจและระเหยออกทางผิวหนัง ร่างกายจึงต้องการน้ำจากภายนอกมาทดแทนน้ำที่สูญเสียไปประมาณ 2000 – 2400 มิลลิลิตร ในแต่ละวัน โดยจะได้รับจากการดื่มโดยตรงและจากน้ำที่ปะปนอยู่ในอาหารที่บริโภคเข้าไป น้ำที่เป็นประโยชน์แก่ ร่างกายจะต้องเป็นน้ำที่สะอาด ปราศจากสารเคมี สารพิษและจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค การบริโภค น้ำที่ไม่สะอาดก่อให้เกิดโรคไต โรคนิ่ว และโรคในระบบทางเดินอาหาร จากสภาพแวดล้อมที่เสื่อมโทรม เช่นปัจจุบัน ทำให้แหล่งน้ำธรรมชาติที่สะอาดและมีคุณสมบัติเหมาะสมสำหรับการบริโภคหาได้ยาก โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดภัยธรรมชาติต่าง ๆ เช่น น้ำท่วม เป็นต้น ประกอบกับสภาพสังคมที่รีบเร่งและต้องการความสะดวก สบาย น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท เช่น ภาชนะประเภท ขวด แก้ว ถุงพลาสติก จึงได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก ดังนั้นจึงควรทำความรู้จักกับน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุ ที่ปิดสนิทโดยติดตามจากรายละเอียดต่อไปนี้
ขั้นตอนการผลิต
การผลิตน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทเพื่อให้ได้มาตรฐาน ผู้ผลิตจะต้องมีการเตรียมการและการจัดการที่ดี มีการรักษาความสะอาด มีการจัดเตรียมและรักษาคุณภาพของวัตถุดิบ มีการจัดการในกระบวนการผลิตให้ถูกต้องตามหลักวิชาการและการสุขาภิบาล มีการควบคุมและตรวจสอบคุณภาพของผลิตภัณฑ์ เพื่อให้เกิดความปลอดภัยสูงสุดแก่ผู้บริโภค ขั้นตอนการผลิตน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทโดยทั่วไปสามารถแบ่งเป็นขั้นตอนใหญ่ ๆ ได้ดังนี้
1. นำน้ำประปา น้ำบาดาล หรือน้ำจากแหล่งอื่น ๆ เข้าสู่ถังพักอาจมีการเติมคลอรีนในกรณีที่แหล่งน้ำนั้นมาจากน้ำผิวดินเพื่อฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ก่อน และนำมาผ่านเครื่องกรองทราย (Sand Filter) เพื่อกำจัดสิ่งเจือปนทางฟิสิกส์ ได้แก่ ความขุ่น ความเป็นกรดด่าง สารแขวนลอย สิ่งปนเปื้อนต่าง ๆ
2. นำน้ำไปยังถังเก็บน้ำ ในขั้นตอนนี้หากพบว่าน้ำมีปริมาณเหล็กมากอาจติดตั้งเครื่องกรอง แอนทราไซด์และแมงกานีส
3. ปล่อยน้ำจากถังเก็บเข้าสู่เครื่องกรองเรซิน เพื่อขจัดความกระด้างของน้ำ และกำจัด สิ่งเจือปนทางเคมีและสิ่งสกปรกต่าง ๆ ในน้ำดิบให้เหลือน้อยลง
4. นำน้ำผ่านเข้าสู่เครื่องกรองถ่าน ซึ่งถ่านที่ใช้เป็นถ่านที่ได้ผ่านกระบวนการให้ความร้อนและลดความดันมาเป็นพิเศษ มีลักษณะคล้ายถ่านบด ภายในมีรูพรุนคดเคี้ยวไปมา เพื่อขจัดสี กลิ่น คลอรีน และกรองน้ำให้ปราศจากตะกอน
5. ปล่อยน้ำไหลผ่านเครื่องกรองแบคทีเรีย ซึ่งเป็นไส้กรองเซรามิก ผสมด้วยธาตุเงิน มีคุณสมบัติในการกรองจุลินทรีย์ ซึ่งไส้กรองนี้จะมีการอุดตันได้ง่ายจึงต้องมีการล้าง ไส้กรองด้วยน้ำสะอาดเป็นประจำ
6. กำจัดเชื้อจุลินทรีย์อีกครั้งโดยใช้ความร้อนจากแสงอาทิตย์ (Solar Energy Application) หรือใช้แสงอุลตราไวโอเลต โดยการใช้หลอดแก้วใสทำด้วยควอทซ์หรือ High Silica Glass ซึ่งให้ลำแสงที่มีช่วงคลื่นที่สามารถทำลายจุลินทรีย์ได้ และให้อุ่นหลอดก่อนการฆ่าเชื้ออย่างน้อย 2 นาที
7. ผ่านน้ำเข้าสู่เครื่องบรรจุ บรรจุลงภาชนะที่ต้องการเพื่อจำหน่ายต่อไป

แม้จะใช้น้ำที่มีคุณภาพดีเป็นวัตถุดิบในการผลิต มีอุปกรณ์ และกระบวนการผลิตที่ดี แต่หากภาชนะบรรจุ ห้องบรรจุ ระบบท่อส่งน้ำ เครื่องบรรจุและอุปกรณ์อื่น ๆ หรือวิธีการปฏิบัติของคนงาน ไม่เหมาะสมแล้ว ก็จะมีผลให้น้ำบริโภคนั้น ไม่ได้มาตรฐาน มีการปะปนเชื้อจุลินทรีย์ได้ ขวดหรือถังบรรจุ และฝาปิดจึงต้องผ่านการล้างด้วยน้ำสะอาด ด้วยวิธีการที่เหมาะสม ไม่ทำให้เกิดรอยขีดข่วนภายในถัง และจะต้องใช้น้ำบรรจุนั้นล้างภายในอีกครั้งก่อนทำการบรรจุ ห้องบรรจุ ระบบท่อส่งน้ำ เครื่องบรรจุและอุปกรณ์อื่น ๆ ต้องถูกควบคุมอย่างเข้มงวดในเรื่องการล้าง ทำความสะอาด การเก็บรักษา ให้ถูกสุขลักษณะ ในส่วนของคนงานก็ต้องล้างมือให้สะอาด ไม่จับบริเวณปากขวดที่ผ่านการล้างมาแล้ว และไม่พูดคุยกันในระหว่างทำงาน การมีผ้าปิดปากและจมูกคาดไว้ก็จะช่วยในเรื่องสุขลักษณะได้

การผลิตน้ำบริโภคให้ได้มาตรฐาน
1. การเลือกใช้แหล่งน้ำที่สะอาด เช่น น้ำฝน น้ำประปา เป็นต้น
2. มีการปรับคุณภาพของน้ำตามขั้นตอนต่าง ๆ ให้ครบถ้วนตามแหล่งคุณภาพน้ำ
3. สถานที่ผลิต เครื่องมือ อุปกรณ์ และวิธีการผลิต ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่ดีในการผลิตอาหาร
4. เน้นถึงความสะอาดของคนงาน ภาชนะบรรจุและฝา สถานที่ เครื่องมือ และอุปกรณ์
5. เน้นถึงประสิทธิภาพของเครื่องกรองน้ำ
คุณภาพหรือมาตรฐาน
น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทจัดเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ ตามประกาศกระทรวง สาธารณสุขฉบับที่ 61 (พ.ศ.2524) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 135 (พ.ศ.2534) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (ฉบับที่ 2) ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 220 (พ.ศ.2544) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (ฉบับที่ 3) และประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 256 (พ.ศ.2545) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (ฉบับที่ 4) ซึ่งได้กำหนด คุณภาพหรือมาตรฐานของน้ำบริโภค ทั้งทางด้านฟิสิกส์ เคมี และจุลินทรีย์ นอกจากนี้กฎหมายกำหนดให้น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท เป็นอาหารที่ต้องกำหนดวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ใน การผลิต และการเก็บรักษาอาหาร เป็นการเฉพาะ ดังนั้น ผู้ผลิตน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทเพื่อจำหน่าย ต้องปฏิบัติตามวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร โดยน้ำบริโภคต้องมีคุณภาพหรือมาตรฐาน ดังต่อไปนี้
1. คุณสมบัติทางฟิสิกส์ ต้องมีสี กลิ่น ความขุ่น และความเป็นกรดด่างตามกำหนด
2. คุณสมบัติทางเคมี กำหนดความกระด้าง ปริมาณสารทั้งหมด (Total Solid) โลหะหนักต่าง ๆ คลอไรด์ ไนเตรท ฟีนอล ซัลเฟต ฟลูออไรด์ ฯลฯ และเนื่องจากสภาวะแวดล้อมที่เสื่อมโทรมลงจึงได้กำหนดปริมาณที่ให้มีได้ของอะลูมิเนียม เอบีเอส ซึ่งเป็นสารเคมีจากผงซักฟอกและไซยาไนด์ ไม่เกินปริมาณที่กำหนด
3. คุณสมบัติทางจุลินทรีย์ ต้องไม่มีจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค ต้องตรวจไม่พบบักเตรีชนิด อี.โคไล และให้มีบักเตรีชนิดโคลิฟอร์ม ได้ไม่เกิน 2.2 ต่อน้ำบริโภค 100 มิลลิลิตร โดยวิธี เอ็ม พี เอ็น (Most Probable Number)
นอกจากน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท จะต้องมีคุณภาพมาตรฐานตามที่กำหนดแล้ว ในการใช้ภาชนะบรรจุ และการแสดงฉลาก ให้ปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยเรื่อง ภาชนะบรรจุ และฉลาก ดังนี้
ภาชนะบรรจุ
- ต้องสะอาด
- ต้องไม่มีโลหะหนักหรือสารอื่นออกมาปนเปื้อนกับอาหารในปริมาณที่อาจเป็นอันตราย ต่อสุขภาพ
- ต้องไม่มีจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค
- ต้องไม่มีสีออกมาปนเปื้อนกับอาหาร
- ต้องไม่เคยใช้บรรจุหรือห่อหุ้มปุ๋ย วัตถุมีพิษ หรือวัตถุที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ
- ต้องไม่เป็นภาชนะบรรจุที่ทำขึ้นเพื่อใช้บรรจุสิ่งของอย่างอื่นที่มิใช่อาหาร หรือมีรูปรอยประดิษฐ์ หรือข้อความใดที่ทำให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญของอาหารที่บรรจุในภาชนะนั้น
- เป็นภาชนะบรรจุที่ต้องมีฝาหรือจุกปิด เมื่อใช้บรรจุจะต้องปิดผนึก หรือผนึกโดยรอบระหว่างฝาหรือจุกกับขวดหรือภาชนะบรรจุ ต้องมีลักษณะที่เมื่อเปิดใช้ทำให้สิ่งที่ปิดผนึกหรือส่วนที่ปิดผนึกหรือภาชนะบรรจุนั้นเสียไป
การแสดงฉลาก
การแสดงฉลาก ต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วย เรื่อง ฉลาก ซึ่งกำหนดให้มีรายละเอียด ดังนี้
1. ชื่ออาหาร เช่น น้ำดื่ม… น้ำบริโภค… หรือชื่ออาหารทางการค้า โดยมีคำว่า “น้ำบริโภค” กำกับอยู่
2. ปริมาตรสุทธิของอาหารเป็นระบบเมตริก เช่น ลบ.ซม.,ซม.3, มิลลิลิตร หรือลิตร
3. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต สำหรับอาหารที่ผลิตในประเทศอาจแสดงชื่อและที่ตั้งสำนักงานใหญ่ของผู้ผลิตก็ได้ และในกรณีที่เป็นอาหารนำเข้าให้แสดงชื่อและที่ตั้งของผู้นำเข้าและประเทศผู้ผลิต
4. เลขสารบบอาหาร ในกรอบเครื่องหมาย อย. เช่น

ซึ่งรายละเอียดของเลขสารบบอาหารประกอบด้วย ตัวเลขสิบสามหลักที่แบ่งเป็นห้ากลุ่ม หมายถึงสถานที่ผลิตอาหารหรือสถานที่นำเข้าอาหารแล้วแต่กรณี หน่วยงานที่เป็นผู้อนุญาต และ ลำดับที่ของอาหาร
กลุ่มที่หนึ่ง ประกอบด้วย ตัวเลขสองหลัก แสดงถึงจังหวัดที่เป็นที่ตั้งของสถานที่ผลิตอาหารหรือนำเข้าอาหาร โดยใช้ตัวเลขแทนอักษรย่อของจังหวัด
กลุ่มที่สอง ประกอบด้วย ตัวเลขหนึ่งหลัก แสดงถึงสถานะของสถานที่ผลิตอาหารหรือนำเข้าอาหารและหน่วยงานที่เป็นผู้อนุญาต ดังนี้
หมายเลข 1 หมายถึง สถานที่ผลิตอาหาร ซึ่งสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาเป็นผู้อนุญาต
หมายเลข 2 หมายถึง สถานที่ผลิตอาหาร ซึ่งจังหวัดเป็นผู้อนุญาต
หมายเลข 3 หมายถึง สถานที่นำเข้าอาหาร ซึ่งสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาเป็นผู้อนุญาต
หมายเลข 4 หมายถึง สถานที่นำเข้าอาหาร ซึ่งจังหวัดเป็นผู้อนุญาต
กลุ่มที่สาม ประกอบด้วย ตัวเลขห้าหลัก โดยตัวเลขสามหลักแรกของกลุ่ม คือ ตัวเลขสถานที่ผลิตอาหารหรือเลขสถานที่นำเข้าอาหารแล้วแต่กรณี และตัวเลขสองหลักสุดท้าย คือ ตัวเลขสองหลักสุดท้ายของปีพุทธศักราชที่ได้รับอนุญาต เช่น 99023 แทนเลขสถานที่ผลิตอาหารซึ่งได้รับอนุญาตเลขที่ 990 ซึ่งอนุญาตในปีพุทธศักราช 2523
กลุ่มที่สี่ ประกอบด้วย ตัวเลขหนึ่งหลัก แสดงถึงหน่วยงานที่ออกเลขสารบบอาหาร ดังนี้
1 หมายถึง อาหารที่ได้รับเลขสารบบอาหารจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
2 หมายถึง อาหารที่ได้รับเลขสารบบอาหารจากจังหวัด
กลุ่มที่ห้า ประกอบด้วย ตัวเลขสี่หลัก แสดงถึงลำดับที่ของอาหารที่ผลิตโดยสถานที่ผลิตอาหารหรือนำเข้าโดยสถานที่นำเข้าอาหารแต่ละแห่ง เช่น 0002 แทนลำดับที่ 2

ผู้ที่ประสงค์จะผลิตน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทออกจำหน่าย ต้องขออนุญาตผลิตอาหารจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาหรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดก่อน หน่วยงานที่เป็นผู้อนุญาตจะตรวจสอบความเหมาะสมของสถานที่ อุปกรณ์การผลิต กระบวนการผลิต และคุณภาพของน้ำบริโภคที่ผลิต ว่าได้มาตรฐานที่กำหนดในประกาศกระทรวงสาธารณสุขหรือไม่ รวมทั้งการแสดงฉลากจะต้องถูกต้องครบถ้วน ผู้ผลิตที่ได้รับอนุญาตและได้รับใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับอาหาร หรือใบอนุญาตใช้ฉลากอาหารแล้ว จึงจะทำการผลิตน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทออกจำหน่ายได้

การเลือกซื้อน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท

ในการเลือกซื้อน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ควรพิจารณาให้รอบคอบและสังเกต รายละเอียดอย่างถ้วนถี่ ดังนี้
1. ฉลากมีรายละเอียดระบุไว้ครบ เช่น ชื่ออาหาร ชื่อผู้ผลิต สถานที่ผลิต ปริมาตรสุทธิ และ เลขสารบบอาหาร ซึ่งพิมพ์อยู่ในกรอบเครื่องหมาย อย.
2. ภาชนะที่บรรจุต้องสะอาด ไม่รั่วซึม หรือมีรอยสกปรก เปรอะเปื้อน และฝาปิดผนึกสนิท ไม่มีร่องรอยการเปิดใช้
3. ลักษณะของน้ำที่บรรจุอยู่ ต้องใสสะอาด ไม่มีตะกอน ไม่มีสิ่งเจือปนอื่น ๆ และไม่มีสี กลิ่น รสที่ผิดปกติ
4. การซื้อน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทชนิดบรรจุถัง ควรตรวจสอบให้แน่ว่าฉลากที่ถังกับพลาสติกที่รัดปากถังอยู่เป็นของผู้ผลิตรายเดียวกัน เพราะผู้ผลิตที่มักง่ายมักจะนำถังของผู้ผลิตรายอื่นมาบรรจุน้ำของตนออกจำหน่าย การผลิตก็ขาดความพิถีพิถันเท่าที่ควร
5. ไม่ซื้อน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทที่วางปะปนกับผลิตภัณฑ์วัตถุมีพิษ


บรรณานุกรม

กองควบคุมอาหาร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา.เกณฑ์การพิจารณาการขึ้นทะเบียนตำรับ
อาหารและการอนุญาตใช้ฉลากอาหาร:น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท.พิมพ์ครั้งที่1.
กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด,2545.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 61 (พ.ศ.2524) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท.”
ราชกิจจานุเบกษา,เล่มที่ 98 ตอนที่ 157 ลงวันที่ 24 กันยายน 2524.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 135 (พ.ศ.2534) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
(ฉบับที่ 2).” ราชกิจจานุเบกษา,เล่มที่ 108 ตอนที่ 61 ลงวันที่ 2 เมษายน 2534.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 194 (พ.ศ.2543) เรื่อง ฉลาก.” ราชกิจจานุเบกษาฉบับประกาศ
ทั่วไป,เล่มที่ 118 ตอนพิเศษที่ 6ง.ลงวันที่ 24 มกราคม 2544.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 220 (พ.ศ.2544) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
(ฉบับที่ 3).” ราชกิจจานุเบกษาฉบับประกาศทั่วไป,เล่มที่ 118 ตอนพิเศษ 70ง. ลงวันที่ 26
กรกฎาคม 2544.
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 256 (พ.ศ.2545) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
(ฉบับที่ 4).” ราชกิจจานุเบกษาฉบับประกาศทั่วไป,เล่มที่ 119 ตอนพิเศษ 54ง. ลงวันที่ 18
มิถุนายน 2545.

พงษ์เทพ วิไลพันธ์.”น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท.”วารสารอาหาร ปีที่ 27,ฉบับที่ 3 (2540) :
157 – 165.

รู้คุณรู้โทษโภชนาการ.” รีดเดอร์ส ไดเจสท์(ประเทศไทย) จำกัด ผู้รวบรวม.156 – 159.บริษัท รีดเดอร์ส
ไดเจสท์(ประเทศไทย) จำกัด : กรุงเทพฯ,2542.


พฤศจิกายน 2545